خانه » زمینه » آب، هوا، خاک » پیشروی خشکسالی راستینه تلخ در مازندران

پیشروی خشکسالی راستینه تلخ در مازندران

کاهش بارندگی و تغییر الگوی بارش، کم شدن دبی آب رودخانه ها، پایین رفتن ایستایی آبهای زیرزمینی و پیشروی آب شور به آب شیرین در سواحل نشانه های پیشروی خشکسالی در استان مازندران است.

خشکسالی مازندران محیط زیست شهروان

به گزارش ایرنا، آمارهای هواشناسی و شرکت آب منطقه ای از کاهش بارندگی در ارتفاعات و دشت ها و تغییر الگوی بارندگی از نم نم باران به بارش های سیل آسا و در اصطلاح علمی باران های غیرموثر در مازندران نشان می دهد که خشکسالی در استان رخنه کردن است.
بر اساس گزارش هواشناسی در سال زراعی یا آبی ۹۵ – ۹۴ حدود ۷۹۲ میلی متر بارندگی در مازندران ثبت شد که نسبت به سال زراعی ۹۳ – ۹۴ ، هشت درصد افزایش نشان می دهد که البته باران های رگباری و پراکنده به عنوان بارش های غیرموثر سبب شد تا با وجود افزایش مقدار بارش ،روان آب های رودخانه ها زیاد نشود و در مواردی تبدیل به سیلاب شده است.
آمار شرکت آب منطقه ای مازندران نشان می دهد که متوسط حجم روان آب هفت رودخانه دائمی و مهم مازندران که ۷۰ درصد آب کشاورزی استان را تامین می کنند، در سال آبی ( اول مهر ۹۴ تا اول مهر ۹۵) نسبت به دوره شاخص ۵۰ساله ،۱۴درصد کاهش یافته است.
آمار سال آبی ۹۴-۹۵مازندران نشان می دهد که حجم روان آب های رودخانه های نکا رود ۴۸درصد، تجن ۶۴درصد، تلار ۱۶درصد، هراز ۲۳درصد و چالوس هشت درصد نسبت به دوره شاخص ۵۰ ساله کاهش ولی حجم روان آب تنها ۲رودخانه چشمه کیله در تنکابن ۲۴درصد و بابلرود در بابل ۱۶درصد نسبت به دوره شاخص افزایش داشته است.
بر اساس آمار آب منطقه ای در سال آبی ۹۴-۹۵،سطح ایستایی آب چاه های دشت های ساری – نکا و بهشهر – گلوگاه در شرق استان، ۱۴سانتی متر پایین تر رفته است.
پیشروی غول خشکسالی تا قلب ذخیره گاه های آبی مازندران اعم از سد ،آببندان و سفره های زیزمینی ،تهدیدی که کم ترین پیامد آن نابودی مهم ترین دارایی اقتصادی این استان یعنی کشاورزی و بویژه کشت برنج است.

** پیشروری جبهه آب شور به جبهه آب شیرین در مناطق ساحلی استان مازندران
قربانعلی خدابخشی مدیر دفتر مطالعات پایه منابع آب شرکت آب منطقه ای مازندران در خصوص خطر کم آبی و رخنه خشکسالی به خبرنگار ایرنا گفت که امروز دشت مازندران بویژه در مناطق شرق استان به خاطر اضافه برداشت از چاههای مجاز و حفر چاههای غیر مجاز در معرض تهدید جدی شوری آب قرار گرفته است.
وی اضافه کرد: یکی از پیامدهای ناشی از افت مستمر سطح آب زیرزمینی یا اضافه برداشت از چاهها ،شور شدن تدریجی آب زیرزمینی و پیشروی جبهه آب شور به طرف جبهه آب شیرین در مناطق ساحلی استان مازندران است که اکنون این معضل در دشت حسین آباد بهشهر رنگ واقعی به خود گرفته است.
وی با بیان اینکه زمین های مرکزی و شرق مازندران که دست کم ۱۵ شهرستان را شامل می شود ،۶۰ درصد تولیدات کشاورزی و باغی استان را در اختیار دارند ، گفت: بهره وری پایین، کاهش کیفیت، آلودگی ها ، پایین رفتن سطح آبهای زیر زمین و چاه ها از چالش های حوزه آب استان است.
خدابخشی گفت: امروز حفر چاههای غیرمجاز به دغدغه های مهم در مدیریت منابع آبهای زیرزمینی مازندران تبدیل شده است.
وی با بیان اینکه اکنون ۸۲ هزار حلقه چاه در بخش های کشاورزی، صنعت، خدمات شهری و روستایی استان وجود دارد که سالانه بیش از یک میلیارد مترمکعب از آنها برداشت می شود ، گفت: بیش از ۳۰ درصد این چاهها غیرمجازند.
وی بر لزوم تعیین الگوی کشت هر منطقه با توجه به منابع آبی را از راهکارهای تعادل بخشی و صیانت از منابع آبی استان مازندران عنوان کرد.
ابراهیم یخکشی مدیر عامل شرکت آب منطقه ای مازندران گفت :کمبود آب آشامیدنی در بسیاری از مناطق شهری و روستائی ،خالی شدن سفره های زیرزمینی ، خشکیدن بسیاری از رودخانه های فصلی ، کاهش دبی آب رودخانه های مهم و دائمی و مهم تر از همه حاد شدن کمبود آب کشاورزی در فصل کاشت و داشت محصول برنج ،نشانه تشنگی کام زمین در مازندران است.
وی به تغییر الگوی بارش در استان مازندران اشاره کرد و بیان داشت: هر چند سال زراعی گذشته سال پر آبی برای استان محسوب می شود ، اما به خاطر این که بیشتر بارش ها مربوط به مناطق جلگه ای یا دشت بوده ، غیر موثر به شمار می رود.
یخشکی افزود : بارش ها در استان زمانی می تواند موثر باشد که در ارتفاعات ببارد تا بتواند رودخانه ها را که از آنجا سرچشمه می گیرند ، تغذیه کند ، اما متاسفانه الگوی بارندگی سال گذشته در مازندران اینگونه نبود.
وی توضیح داد : خشکسالی سال های گذشته موجب برداشت های بی رویه از چاهها ،چشمه ها و سفره های زیر زمینی شده است و تنها افزایش میزان بارندگی در ارتفاعات و مناطق کوهستانی می تواند جان دوباره ای به آنها بدهد .
یخکشی همچنین گفت که اقلیم مازندران با سرعت در حال تغییر است و در سال های اخیر نم نم باران خاطره انگیز این استان جایش را به بارندگی های رگباری داده است .
بارندگی های رگباری در کوتاه ترین زمان ابرهای بارور را تخلیه می کند و به زمین فرصت جذب روان آبها را نمی دهد در حالی که بارندگی های غیررگباری و نم نم باران به خاطر این که به مدت چندین ساعت یا شبانه روز ادامه می یابد ، جذب زمین می شود و سفره های زیرزمینی را غنی می سازد.
مدیرعامل آب منطقه ای مازندران گفت : باران های رگباری و پراکنده به عنوان بارش های غیر موثر سبب شد تا با وجود افزایش مقدار بارش ، روان آب های رودخانه ها زیاد نشود و در مواردی تبدیل به سیلاب شده است.
وی یکی از راهکارهای برون رفت از وضعیت موجود و جبران مشکلات خشکسالی و مدیریت بر روان آب رودخانه ها را ، ایجاد سازه های تنظیم کننده بویژه ساخت سد دانست.
یخشکی به اهمیت ساخت سد ‘ گلورد ‘ بر روی رودخانه نکا رود و زارم رود و سد ‘ هراز ‘ بر روی رودخانه هراز اشاره کرد و بیان داشت : با ساخت این سازه های ذخیره آب ، می توان روان آب های رودخانه ها را مدیریت و سفره های زیر زمینی را تقویت کرد.
وی کمبود اعتبار را دلیل اصلی کندی اجرای طرح های مهار آب سطحی و شبکه های انتقال آب عنوان کرد و گفت: سند ملی توسعه مازندران استفاده بهینه از منابع آب است و راهبرد های این بخش نیز مهار آب های سطحی، اصلاح الگوی مصرف و بهبود روش های آبیاری است.
مدیر عامل شرکت آب منطقه ای مازندران تصریح کرد : سیاست های اجرایی در منابع آب مازندران ،توسعه پوشش گیاهی در اراضی بالادست مخازن سدها برای جلوگیری از فرسایش و رسوب گذاری، توسعه سیستم های آبیاری تحت فشار و گسترش سیــستم زهکشی اراضی آبگیر برای دفع آب های سطحی، تسریع در بهره برداری سدهای گله ورد، هراز، کسیلیان و تسریع در مطالعه و اجرای سد زارم رود و شبکه های آبیاری و زهکشی سدهای استان است.

**خشکسالی خفیف تهدید بزرگ برای کشاورزی مازندران
دکتر رحیم یوسفی زاده کارشناس ارشد مطالعات اقلیمی و اقلیم دریا و ساحل اداره کل هواشناسی مازندران در گفت و گو با خبرنگار ایرنا در مورد بررسی خشکسالی استان می گوید: ۴۲ درصد از مساحت مازندران از اول سال جاری تا پایان آذر با استفاده از شاخص ترکیبی SPEI (شاخص بارش و تبخیر استاندارد شده) در بازه زمانی یک ساله ، انواع خشکسالی را تجربه کرده اند.
وی اضافه کرد: تنها حدود پنج درصد از مساحت استان شاهد ترسالی ضعیف و مابقی مساحت استان(۵۳رصد) از شرایط نرمال برخوردار بوده اند.
وی توضیح داد:به دلیل نوع محصولات کشاورزی استان (برنج ، گندم دیم، سیفی جات و باغات) ضریب حساسیت استان مازندران به خشکسالی بسیار بالاست، بدین معنا که بر خلاف استان های دیگر، خشکسالی خفیف تهدید بزرگی برای کشاورزی و اقتصاد مرتبط با آن در استان مازندران خواهد بود.
وی خشکسالی را از دیدگاه جمعیتی استان مازندران مورد بررسی قرار داد و گفت:حدود ۳۳ درصد از جمعیت استان از اول سال جاری تا پایان آذر با استفاده از شاخص ترکیبی SPEI (شاخص بارش و تبخیر استاندارد شده) در بازه زمانی یک ساله ، انواع خشکسالی را تجربه کرده اند.
وی اضافه کرد: تنها حدود ۱۳ درصد از جمعیت استان مازندران از انواع ترسالی و مابقی(۵۴ درصد) از شرایط نرمال بهره‏مند شده‏اند. یوسفی زاده توضیح داد :اهمیت خشکسالی از دیدگاه جمعیتی زمانی بیشتر آشکار می شود که بدانیم زندگی و معاش بخش زیادی از جمعیت استان وابسته به کشاورزی بوده و کشاورزی استان نیز وابستگی شدیدی به بارش و آبهای سطحی دارد.
کارشناس ارشد مطالعات اقلیمی و اقلیم دریا و ساحل اداره کل هواشناسی مازندران روند خشکسالی استان در ۳ دهه اخیر( از سال ۱۳۶۵ تا ۱۳۹۴) را مورد تحلیل قرار داد و گفت: بر اساس مرکز ملی خشکسالی و با توجه به نمودار و نقشه های تهیه شده، فراوانی و شدت وقوع خشکسالی در استان مازندران رو به افزایش است.
وی اظهار داشت: تحلیل‏ها نشان می دهد طی ۱۰ سال اخیر نسبت به دوره‏های آماری ۳۰سال گذشته، شدت و فراوانی خشکسالی افزایش پیدا کرده است ،بطوری که طی یک دوره ۳۰ ساله، ۱۳ سال آن با انواع خشکسالی، ۹ سال با شرایط نرمال و تنها ۸ سال با شرایط ترسالی مواجه بوده است.
وی گفت: در ۱۰ سال اخیر در استان مازندران هفت بار با انواع خشکسالی ، یک سال تر سالی و ۲ سال نرمال را تجربه کرده است و طی دوره اخیر تعداد دوره های نرمال رو به کاهش بوده است.
این کارشناس ارشد هواشناسی مازندران گفت: در قسمت دیگری از گزارش مرکز ملی خشکسالی، روند خشکسالی هفت ساله که نمایه آبهای زیر زمینی و چشمه هاست نشان می دهد که در ۳۰ سال اخیر تعداد سال های همراه با خشکسالی و نزدیک به آن در استان نسبت به سال‏های تر سالی و نزدیک به آن خیلی بیشتر بوده به نحوی که ۵ سال دارای شرایط نرمال، ۶ سال ترسالی و ۱۹ سال همراه با انواع خشکسالی مواجه بوده است.
وی ادامه داد: از سال ۱۳۸۰ تا انتهای ۱۳۹۴ استان مازندران به طور مستمر درگیر خشکسالی های هیدرولوژیکی(آب های زیرزمینی) بوده و شدت آن از سال۱۳۹۰ تا ۱۳۹۴ خیلی بیشتر از کل دوره آماری است.

خشکسالی مازندران2 محیط زیست شهروان
**خشکسالی زلزله خاموش
به گزارش ایرنا،خشکسالی، یک رویداد و یا واقعه اقلیمی است که خصوصیات آن بستگی به مدت ، استمرار ، شدت و وسعت منطقه تحت تاثیر و تسلط آن دارد که می تواند کوتاه و کمتر زیانبخش یا طویل المدت و کشنده باشد.
بدون شک خشکسالی یکی از بدترین دشمنان طبیعی انسانی بشمار می آید، آغاز آن غافلگیرکننده، پیشرفت آن موذیانه و اثرات آن می تواند بسیار مخرب باشد،به همین علت به زلزله خاموش لقب گرفته است.
خشکسالی به خشکسالی هواشناسی ، کشاورزی، هیدرولوژیکی (ذخیره آبهای سطحی و زیرزمینی)و خشکسالی اقتصادی و اجتماعی تقسیم بندی می شود.
بر اساس آمارهای رسمی، توان بالقوه آب مازندران در حد ۶ میلیارد و ‎ ۶۰۰میلیون مترمکعب است که از این مقدار چهار میلیارد و ‎ ۹۰۰میلیون مترمکعب آب های سطحی و بقیه آب های زیرزمینی است.
به طور میانگین سالانه حدود یک میلیارد و ‎ ۵۵۰میلیون مترمکعب آب در بخش آب های سطحی و یک میلیارد و ‎ ۳۵۰میلیون مترمکعب در بخش آب زیرزمینی بهره برداری می شود و بقیه آب سطحی طی سال به صورت هرز به دریا می ریزد.
تاکنون ۲ سد بزرگ شهید رجایی و البرز و هشت سد کوچک با ظرفیت ۳۲۴میلون مترمکعب و ۸۰۰قطعه آببندان با ظرفیت ۳۵۰ میلیون متر مکعب در مازندران ایجاد شد که مهار آبهای سطحی توسط سد ها کمتر از ۱۱درصد است.
به رغم اهمیت آب در فعالیت های کشاورزی ،به دلیل عدم مهار و کنترل این منبع و نیز یکپارچه نشدن این اراضی ،بخش مهمی از اراضی کشاورزی مازندران در پاییز و زمستان در وضعیت غرقاب است.
استان مازندران با داشتن ۴۶۰هزار هکتار زمین های زراعی و باغی سالانه ۷۲نوع محصول کشاورزی را تولید می کند که با تولید بیش از ۹۵۰هزار برنج سفید ،۲میلیون و ۵۰۰هزار تن مرکبات و ۸۰ هزار تن آبزیان رتبه نخست کشور را دارد.
گزارش: سید رضا هاشمی کروئی